به گزارش آزنیک به نقل از فیلمنت نیوز، سریال «استخوان سوز» ساخته مجید اسماعیلی و تهیهکنندگی صادق شمسایی از دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۸ شب پخش خود را در فیلم نت آغاز کرده است. در این سریال ۱۴ قسمتی معصومه رحمانی، مجید اسماعیلی، یوسف بختیاری، منصور نصیری، یاسمن معاوی، مهدی مهاجری، شهروز دل افکار، بیتا معیریان، احمد داودی، سامان مهکویه، هژیرسام احمدی، نغمه قوانلو، نگار بابائی، شقایق فراهانی، مهدی زمینپرداز، محمود پاک نیت، سیاوش چراغی پور و فرهاد قائمیان ایفای نقش کرده اند. مرسانا عقیلی و امیرشاهان پرندیان بازیگران کودک سریال «استخوانسوز» هستند.
در خلاصه داستان سریال «استخوان سوز» آمده است: وای به حالِ زندانی که زندانبانش ازش کینه داره…
به بهانه پخش این سریال با مجید اسماعیلی، نویسنده و کارگردان و بازیگر گفتگویی داشتیم که او از شیوه روایت داستان و معرفی شخصیتها، دلیل حضورش در مقام بازیگر، دشواریهای نگارش و تولید، تغییرات فیلمنامه در جریان فیلمبرداری و بازخورد مخاطبان به قسمتهای ابتدایی سریال گفت. او همچنین از محدودیتهایی سخن گفت که برخلاف خواستهاش بر طراحی پوشش بازیگران تحمیل شده است و آن را مهمترین فاصله میان تصور اولیه خود از سریال و نسخه ساختهشده میداند.
*در قسمت نخست «استخوانسوز» با چند شخصیت در موقعیتهای مختلف روبهرو میشویم. منطق شما برای معرفی شخصیتها و پیش بردن روایت در قسمت اول چه بود؟ چطور تلاش کردید مخاطب در مواجهه با این تعداد شخصیت دچار سردرگمی نشود؟
-من با این پیشفرض که در قسمت اول شخصیتهای زیادی معرفی میشوند، موافق نیستم. «استخوانسوز» داستان یک خانواده است و قسمت نخست نیز یک خط داستانی مشخص را دنبال میکند. خانواده در حال آماده شدن برای مراسم عقد پسر کوچکشان هستند؛ پسری که بهدلیل تخلفی در پادگان گرفتار میشود و با تاخیر به مراسم میرسد. او وقتی وارد مراسم میشود، متوجه میشویم با داماد خانواده، یعنی شوهر خواهرش، اختلاف دارد و حتی حاضر نیست با او دست بدهد. در ادامه، هنگام عروسکشان، پسر کوچک خانواده با ماشین عروس مواجه میشود و مورد ضربوشتم قرار میگیرد؛ در حالی که داماد خانواده شاهد ماجراست. بعدتر هم متوجه میشویم چیزی مربوط به یک سرباز در کمد او پنهان شده است و ماموران به دنبال آن هستند. این اتفاقات در نهایت به فرار او از دست ماموران در پایان قسمت اول منتهی میشود، بنابراین، قسمت نخست کاملا در حال روایت یک داستان است و شخصیتها نیز در دل همین داستان معرفی میشوند؛ درست مثل هر سریال دیگری. مخاطب در قسمت اول باید بهتدریج بفهمد هر شخصیت کیست، چه نسبتی با دیگران دارد، شغل و دغدغهاش چیست و در چه موقعیتی قرار گرفته است. در کنار خط اصلی داستان، خردهداستانهایی هم آرامآرام شکل میگیرند تا در قسمتهای بعدی بیشتر به آنها پرداخته شود.
برای من همیشه اصل مهم این بوده که داستان روایت شود. اساسا به معرفی مستقل شخصیتها اعتقادی ندارم، مگر اینکه این معرفی در دل درام اتفاق بیفتد. در «استخوانسوز» هم تلاش کردم به همین اصل پایبند باشم. دوست داشتم مخاطب با یک قسمت پراتفاق، منسجم و پرهیجان وارد دنیای خانوادهای از قشر متوسط جامعه شود و موقعیتهایی را ببیند که ممکن است خودش، اطرافیانش، دوستان یا همسایههایش تجربه کرده باشند یا از نزدیک لمسشان کرده باشند.
من به سینمای داستانگو علاقه دارم و معتقدم شخصیتها باید در دل داستان شناخته شوند و مبنای کار در «استخوانسوز» هم همین بوده است.
*شما علاوه بر نویسندگی و کارگردانی، در «استخوانسوز» بازی هم کردید. این تصمیم از ابتدا در برنامهتان بود یا در جریان تولید اتفاق افتاد؟
-از ابتدا چنین تصمیمی نداشتم. تمام ذهن و تمرکزم درگیر طراحی داستان، نگارش فیلمنامه و کارگردانی بود. یکی از اصولی که معمولا در کارهایم رعایت میکنم، این است که بازیگران در طول پروژه تا حد امکان درگیر کار دیگری نباشند و تمرکزشان روی نقش و همان پروژه باشد. در «استخوانسوز» هم این موضوع را جدیتر دنبال کردم.
در دوره پیشتولید، دورخوانیها، جلسات متعدد فیلمنامهخوانی و تحلیل نقش داشتیم و چون هنوز بازیگر نقش صابر انتخاب نشده بود، خودم در دورخوانیها این نقش را میخواندم. بهتدریج و در جریان همین تمرینها و معاشرتها، فضای خانواده شکل گرفت و من هم بهنوعی در جایگاه صابر قرار گرفتم. با این حال، حتی تا آن زمان هم برنامهای برای بازی در این نقش نداشتم. دوستان بازیگر و عوامل هم از ابتدا پیشنهاد کرده بودند که خودم یکی از نقشها را بازی کنم، اما ترجیحم این بود که تمام تمرکزم صرف ساخت اثر شود. به همین دلیل، بازیگر دیگری را که از دوستان هنرمندم بود برای نقش صابر انتخاب کردیم.
قرار بود این بازیگر حدود ۲۰ روز تا یک ماه پس از شروع فیلمبرداری مقابل دوربین برود، اما نزدیک به زمان شروع کارش اعلام کرد بهدلیل مشغلههای دیگر امکان همکاری ندارد. در آن مقطع، فقط حدود ۲ روز تا شروع فیلمبرداری نقش صابر فرصت داشتیم. انتخاب بازیگر جدید، خواندن فیلمنامه، عقد قرارداد، تمرین، گریم، لباس و هماهنگی با گروه در چنین زمانی واقعا دشوار بود.
در همین شرایط، دوباره از سوی گروه بازیگران، تهیهکننده، مدیر فیلمبرداری، دستیار کارگردان و دیگر عوامل پیشنهاد شد که خودم این نقش را بازی کنم. دیدم با توجه به زمان محدودی که داریم، شاید انتخاب بازیگر دیگری و هماهنگ شدن او با گروه زمانبر باشد. از طرفی، خودم به فیلمنامه و نقش تسلط داشتم. در نهایت تصمیم گرفتم مقابل دوربین بروم و نقش صابر را بازیکنم، بنابراین، بازیگری من در «استخوانسوز» تصمیمی از پیش تعیینشده نبود و در جریان تولید اتفاق افتاد.
*مهمترین چالش شما در نگارش و تولید «استخوانسوز» چه بود؟ آیا شرایط تولید باعث شد از برخی ایدههای اولیهتان صرفنظر کنید؟
-به نظرم چالشهای نگارش و تولید ۲ حوزه مجزا هستند و هرکدام مسائل خاص خودشان را دارند. درباره چالشهای تولید، فکر میکنم هر فیلمسازی میتواند درباره اتفاقات و دشواریهای مسیر ساخت یک اثر کتاب بنویسد یا مستندی بسازد. منظورم هم صرفا کمکاری تهیهکننده یا مسائل مالی نیست؛ تولید در هر پروژه با مسائل مختلفی روبهروست.
یکی از چالشهای بنیادین سینمای ما، مساله مجوزهاست. در سینما با موضوعاتی مثل پروانه ساخت و پروانه نمایش مواجهیم و در سریالسازی هم مسائل و روندهای خاص خودش وجود دارد. این موضوع گاهی از همان ابتدای مسیر، یعنی تصویب طرح و دریافت مجوز، انرژی زیادی از فیلمساز میگیرد. به شکلی که حتی با ساخت فیلم اول، دوم یا پنجم هم این چالشها بهطور کامل از بین نمیروند.
مساله مهم دیگر، سرمایه و بودجه تولید است. بودجه مستقیما بر تعداد جلسات فیلمبرداری، دستمزد عوامل، انتخاب لوکیشنها و در نهایت کیفیت اثر تاثیر میگذارد. در «استخوانسوز» هم با بودجه مشخصی روبهرو بودیم، اما تلاش کردیم اجازه ندهیم محدودیتهای مالی به کیفیت کار آسیب بزند. خوشبختانه گروه منسجم و همراهی داشتیم؛ از مدیر فیلمبرداری و صدابردار گرفته تا طراح صحنه، طراح لباس، گروه گریم و گروه کارگردانی. بسیاری از این دوستان در آثار قبلی هم با من همکاری کرده بودند و شناخت و تجربه مشترکمان کمک کرد بتوانیم با خلاقیت و همفکری، مشکلات را مدیریت کنیم.
از ابتدا هم یکی از دلایل ورودم به پروژه، نگاه مشترکی بود که با تهیهکننده داشتم. در نخستین گفتوگویمان درباره «استخوانسوز»، او تاکید کرد که میخواهد کاری باکیفیت بسازد. متوجه شدم در این زمینه نگاه مشترکی داریم. تهیهکننده هم با توجه به امکانات و شرایط موجود، حمایت زیادی از پروژه کرد و در مسیر نگارش فیلمنامه نیز تمامقد کنار من ایستاد.
در بخش نگارش، یکی از مهمترین چالشها مباحث قضایی و حقوقی داستان بود. این مباحث حساسیت زیادی دارند چون اگر اشتباه یا ایرادی در روایت مسائل حقوقی وجود داشته باشد، ممکن است اطلاعات نادرستی به مخاطب منتقل شود. از طرف دیگر، لازم بود این موضوعات به شکلی دراماتیک وارد داستان شوند؛ بهگونهای که هم دقت حقوقی حفظ شود و هم مخاطب درگیر درام بماند و احساس نکند با یک توضیح تخصصی و خارج از فضای داستان مواجه است برای همین، زمان زیادی را صرف تحقیق کردم و با مشاوران و کارشناسان حقوقی درباره مسائل مختلف گفتوگو داشتم. موضوعات را با آنها مطرح میکردم، بررسی میشد و بعد تلاش میکردم از این اطلاعات در خدمت درام استفاده کنم. این فرایند کار نگارش را دشوارتر میکرد، اما در عین حال برایم لذتبخش بود.
در مجموع، تمام تلاشم این بود که محدودیتهای تولید و مسائل مالی باعث حذف بخشهایی از فیلمنامه یا اجرای کمکیفیت آنها نشود. طبیعتا در هر پروژه کاستیها و شرایط پیشبینینشدهای وجود دارد، اما سعی کردیم با تجربه، خلاقیت و همراهی گروه، آنها را به شکلی مدیریت کنیم که کمترین آسیب به فیلمنامه و اجرای اثر وارد شود.
*آیا در طول تولید مجبور شدید بخشهایی از فیلمنامه را حذف یا بازنویسی کنید؟ مهمترین تغییر نسبت به نسخه اولیه چه بود و چرا؟
-بله، این اتفاق افتاد و محدود به یک مورد هم نبود. دلایل مختلفی میتوانست باعث تغییر در فیلمنامه شود برای مثال، گاهی انتخاب یک لوکیشن باعث میشد بخشهایی از فیلمنامه را متناسب با فضای آن مکان تغییر بدهم. گاهی هم بازیگری برای یک نقش انتخاب میشد و از آنجا که شخصیت از ابتدا با توجه به ویژگیهای بازیگر طراحی شده بود، دیالوگها را بر اساس لحن، ادبیات و شیوه بازی او بازنویسی میکردم. در واقع، اینطور نبود که فیلمنامهای کاملا مستقل نوشته شده باشد و بعد بازیگر صرفا آن را اجرا کند؛ در بسیاری از موارد، رنگ و لحن دیالوگها متناسب با بازیگر انتخابشده شکل میگرفت.
در جریان فیلمبرداری هم ممکن بود شرایط جوی، وضعیت لوکیشن یا اتفاقی که در صحنه رخ میداد، زمینه تغییراتی را فراهم کند. من خودم را به آنچه پیشتر نوشته شده محدود نمیکنم. فیلمنامه و طرح اولیه برای من مبنا هستند، اما در زمان اجرا هم به شرایط موجود توجه میکنم. ممکن است در صحنه اتفاقی بیفتد یا بازیگری پیشنهادی بدهد که به نظرم میتواند کیفیت آن لحظه را بالاتر ببرد. اگر احساس کنم این تغییر به درام کمک میکند و به کلیت فیلمنامه آسیب نمیزند، از آن استقبال میکنم.
بیشترین تغییرات معمولا در میزانسن، تمرینها و تعامل با بازیگران اتفاق میافتد. ممکن است در دورخوانی یا هنگام تمرین، پیشنهادی مطرح شود یا خلاقیتی از سوی بازیگر و حتی عوامل پشت دوربین شکل بگیرد که امتیازی به صحنه اضافه کند. در چنین شرایطی ممکن است همان لحظه آن بخش از فیلمنامه را بازنویسی کنیم و با بازیگران دوباره تمرین کنیم.
البته الان که مدتی از ساخت سریال گذشته و نسخه نهایی آماده پخش شده، نمیتوانم یک نمونه مشخص از تغییرات را با جزییات به خاطر بیاورم، اما بهطور کلی، این تغییرات بیشتر در جزییات صحنه و نحوه اجرای آن اتفاق افتادهاند و هدفشان بهتر شدن نتیجه نهایی بوده است.
*پس از انتشار قسمتهای ابتدایی «استخوانسوز»، چه بازخوردهایی از مخاطبان فیلمنت و منتقدان دریافت کردید؟ آیا نقدی وجود داشت که نگاه شما را نسبت به بخشی از سریال تغییر دهد؟
-پس از پخش قسمت اول، بازخوردهایی دریافت کردم که تا حد زیادی قابل پیشبینی بودند. خوشبختانه مخاطبان با شکل اجرای کار و داستان ارتباط برقرار کرده بودند و تمایل داشتند ادامه ماجرا را دنبال کنند. یکی از نکات مثبتی که از همان قسمت اول بارها مطرح شد و همچنان هم ادامه دارد، استفاده از بازیگرانی بود که چهرههای شناختهشده یا به اصطلاح سلبریتی نیستند.
مخاطبان و منتقدان از اینکه سریالی میبینند که بازیگران توانمند و تازهتری در آن حضور دارند، استقبال کردند؛ بازیگرانی که در قالب نقشهایشان قرار گرفتهاند و در خدمت درام و داستان هستند. البته بسیاری از این هنرمندان سابقه فعالیت تئاتری و تجربه حضور در آثار تصویری را دارند، اما هنوز در دسته چهرههای شناختهشده و سلبریتی قرار نمیگیرند.
فضای گرم خانواده، روابط میان خواهر و برادرها و واقعگرایی موقعیتها هم از دیگر نکاتی بود که در بازخوردها به آن اشاره میشد. مخاطبان میگفتند این روابط و اتفاقات را در خانواده خودشان یا اطرافیانشان دیدهاند و با آنها احساس نزدیکی میکنند. ما هم از ابتدا تلاش کرده بودیم فضای سریال رئال، اجتماعی، ملموس و متناسب با جامعه امروز باشد.
در کنار این بازخوردها، موضوع پوشش بازیگران هم مورد توجه مخاطبان قرار گرفت. ما از ابتدا میدانستیم که این مساله واکنشهایی به دنبال خواهد داشت. خواسته شخصی من این بود که پوشش بازیگران در سریال به پوشش جامعه امروز و آنچه در تولیدات پلتفرمی دیده میشود، نزدیک باشد، اما به دلایلی که امکان بیان جزئیاتشان را ندارم، ملزم به پذیرش شکل دیگری از پوشش شدم.
من برای نگارش «استخوانسوز» زحمت زیادی کشیده بودم و واقعا دوست داشتم این اثر ساخته شود. وقتی موضوع پوشش مطرح شد، در موقعیتی قرار گرفتم که یا باید از ساخت سریال صرف نظر میکردم یا آن شرایط را میپذیرفتم. بهدلیل علاقه زیادی که به این پروژه داشتم، تصمیم گرفتم ساخت آن را انتخاب کنم و تمام تلاشم را به کار بگیرم تا مخاطب با کیفیت اجرا، بازیها و جذابیت درام درگیر داستان شود.
اگر امروز بخواهم با همان شرایط امکان انتخاب داشته باشم، قطعا پوششی را انتخاب میکنم که در تولیدات پلتفرمی و متناسب با جامعه امروز دیده میشود.
*بازیگران «استخوانسوز» تا چه اندازه در شکل دادن به شخصیتها و ارائه برداشت خود از نقش آزادی عمل داشتند؟ آیا نمونهای وجود داشت که پیشنهاد یک بازیگر باعث تغییر شخصیت یا بخشی از داستان شود؟
-روش من در هدایت بازیگران این است که در مرحله دورخوانی، آنها را آزاد میگذارم تا از خلاقیتشان استفاده کنند و ایدهها و پیشنهادهایشان را مطرح کنند. من این پیشنهادها را میشنوم و بررسی میکنم. اگر ایدهای به شخصیت، موقعیت دراماتیک یا کلیت فیلمنامه کمک کند، از آن استفاده میکنم و به آن فرصت رشد میدهم، اما اگر احساس کنم پیشنهادی با فضای نقش یا سکانس هماهنگ نیست، آن را نمیپذیرم.
در مرحله میزانسن هم همین روش را دنبال میکنم. برای من مهم است که پیش از ورود دوربین، نورپردازی و دکوپاژ، صحنه به شکلی تئاتری تمرین و اجرا شود. بازیگران در این مرحله آزادند حرکتها و پیشنهادهای خودشان را امتحان کنند. ممکن است در جریان همین تمرینها رفتاری از بازیگر ببینم که به نظرم جذاب باشد و بر اساس آن، میزانسن یا حتی بخشی از اجرای صحنه را تغییر بدهم.
دوست دارم بازیگر ابتدا با فضای صحنه ارتباط برقرار کند، موقعیت را بشناسد و حس آن را به دست بیاورد. وقتی صحنه بدون حضور دوربین اجرا شد و بازیگرها با فضا و موقعیت ارتباط گرفتند، دوربین و نور وارد میشوند و بعد دکوپاژ و فیلمبرداری انجام میشود.
البته در «استخوانسوز» پیشنهادهایی که به تغییرات عمده در شخصیتها منجر شود، نداشتیم. دلیلش این است که طرح اولیه و شخصیتها پیش از رسیدن به مرحله تمرین و دورخوانی، بهخوبی طراحی شده بودند. اگر قرار باشد یک شخصیت بهطور اساسی تغییر کند، این تغییر باید در ساختار فیلمنامه و واکنش دیگر شخصیتها هم تاثیر بگذارد؛ بنابراین چنین اتفاقی معمولا باید در مرحله طرح و نگارش رخ دهد، نه در تمرین یا میزانسن، با این حال، بازیگران در تمام مراحل فرصت داشتند پیشنهادهایشان را مطرح کنند و من هم آنها را با توجه به شخصیت، فضای حسی و نیاز دراماتیک صحنه بررسی میکردم.
*نسخه نهایی «استخوانسوز» تا چه اندازه به چیزی که هنگام نگارش در ذهن داشتید نزدیک است؟ چه عواملی بیشترین تاثیر را بر فاصله احتمالی میان تصور اولیه و نتیجه نهایی گذاشتند؟
-تمام تلاشمان را کردیم که نسخه نهایی سریال تا حد امکان به فیلمنامه و تصویری که هنگام نگارش در ذهن داشتم نزدیک باشد. در این مسیر، همراهی و تلاش عوامل پشت دوربین نقش بسیار مهمی داشت.
جا دارد از هاشم مرادی، مدیر فیلمبرداری سریال، تشکر کنم. ما سابقه همکاری و رفاقت طولانی داریم و بهجز یکی دو اثر، در بیشتر کارهایم مدیر فیلمبرداری بوده است. همین تجربه مشترک باعث شده نگاه نزدیکتری به هم داشته باشیم و برای ارتقای کیفیت اثر، زبان مشترک پیدا کنیم.
همچنین مرتضی پورحیدری، طراح صحنه، برای این پروژه زحمت زیادی کشید و نتیجه کارش را بسیار دوست دارم. از گروه صدابرداری، گریم، گروه لباس و گروه کارگردانی هم باید تشکر کنم. بسیاری از اعضای گروه کارگردانی سالهاست با من همکاری میکنند و بهواسطه تجربه مشترکمان، گاهی بدون نیاز به توضیحهای طولانی میدانستند چه چیزی به نگاه من نزدیکتر است و برای اجرای آن چه باید بکنند.
در مرحله پستولید هم همه عوامل با نگاه حرفهای و سینمایی کار را دنبال کردند. تدوینگر از همان روزهای نخست فیلمبرداری کارش را شروع کرد و تا حدود یک سال پس از پایان فیلمبرداری، تدوین و اصلاحات ادامه داشت
هیچکدام از مراحل تولید و پستولید برای ما صرفا انجام یک کار اداری و سریع نبود؛ اینطور نبود که چون سریال ۱۴ قسمت دارد، هر قسمت را آماده کنیم و سراغ قسمت بعد برویم. همه عوامل با حساسیت و نگاه حرفهای کار کردند. این همراهی فقط به عوامل پشت دوربین محدود نبود. بازیگران هم در دوره پیشتولید و فیلمبرداری، با وجود پیشنهادهای کاری دیگر، همراه پروژه ماندند. آنها چند ماه در جلسات و تمرینها حضور داشتند و در طول حدود شش ماه فیلمبرداری، تمرکزشان روی «استخوانسوز» بود. به نظرم این همراهی و علاقه جمعی تاثیر زیادی در کیفیت نهایی اثر داشت.
با این همه، طبیعتا همهچیز دقیقا مطابق تصور اولیه پیش نمیرود. گاهی لوکیشنی که برای یک سکانس در ذهن داریم در دسترس نیست یا شرایط لازم برای فیلمبرداری در آن فراهم نمیشود. در چنین موقعیتهایی باید تغییراتی ایجاد کنیم و تلاش کنیم این تغییرها خلاقانه باشند و به کیفیت اثر لطمه نزنند. البته بعضی محدودیتهای فنی و سختافزاری که به امکانات و مسائل مالی مربوط میشوند، حتی با وجود خلاقیت گروه هم میتوانند بر نتیجه تاثیر بگذارند، اما اگر بخواهم مهمترین فاصله میان تصور اولیه و نسخه ساختهشده را نام ببرم، دوباره باید به مساله پوشش بازیگران اشاره کنم. هنگام نگارش فیلمنامه، تصور من از پوشش شخصیتها متناسب با پوشش جامعه امروز و تولیدات پلتفرمی بود، اما در اجرا با شرایطی مواجه شدیم که برخلاف خواسته من بود و ناچار به پذیرش آن شدم. این موضوع، بهنظرم بارزترین فاصله میان نگاه اولیه من و شکل نهایی اجرای سریال است؛ فاصلهای که ناشی از شرایطی بیرون از خواست گروه سازنده بود.
*اگر بخواهید بدون دلبستگی شخصی و صرفا از نگاه یک منتقد، سه قسمت ابتدایی «استخوانسوز» را ارزیابی کنید، مهمترین نقطه قوت و ضعف آن چیست؟
-اگر بخواهم فقط یک نقطه قوت را نام ببرم، بازی خوب بازیگران است؛ بازیهایی رئال، روان و باورپذیر که به نظرم مهمترین امتیاز سه قسمت ابتدایی سریال محسوب میشوند.
در مورد نقطه ضعف هم دوباره به موضوع پوشش اشاره میکنم. البته منظورم طراحی لباس بهعنوان بخشی از کار گروه تولید نیست؛ منظورم همان شکل پوششی است که برخلاف خواست و نگاه اولیه من به سریال تحمیل شد. این موضوع از اختیار گروه سازنده خارج بود و من آن را مهمترین نقطه فاصله میان آنچه میخواستم و آنچه در نهایت اجرا شد، میدانم.
من «استخوانسوز» را با قلبم ساختم. نه فقط من، بلکه همه عوامل و بازیگران با علاقه و صداقت پای این پروژه ایستادند و برای روایت و به تصویر کشیدن یک داستان خوب از دل و جان مایه گذاشتند. امیدوارم مهر «استخوانسوز» به دل مخاطبان بنشیند و بتوانند با آن ارتباط برقرار کنند؛ چون اگر این اتفاق بیفتد، خستگی تمام این تلاشها از تنمان بیرون میرود.
رستاک شاه ولی