به گزارش آزنیک، از زمانی که آنتون چخوف نمایشنامه «باغ بیآلبالو» را نوشت، بیش از ۱۲۰ سال میگذرد. او در سال ۱۹۰۳ میلادی نگارش این نمایشنامه را به پایان رساند و در ژانویه ۱۹۰۴، نخستین اجرای آن به کارگردانی کنستانتین استانیسلاوسکی در مجموعه تئاتر هنری مسکو روی صحنه رفت.
«باغ بیآلبالو» روایتگر خانوادهای است که با خاطرات و تعلقات خود به باغ آلبالویی گره خوردهاند؛ باغی که قرار است بهزودی آن را از دست بدهند. این نمایشنامه در کنار روایت سرنوشت یک خانواده، به ابعاد روانی انسان و تأثیر اهمالکاری، طمع و دلبستگی بر زندگی و تصمیمهای او میپردازد.
لیلی رشیدی، بازیگر تلویزیون، سینما و تئاتر، این بار این اثر را با روایتی تازه به صحنه تئاتر ایران آورده است. تفاوت اصلی این اجرا با نسخه کلاسیک، مدرنسازی نمایشنامه و تطبیق آن با شرایط اجتماعی و سیاسی ایران و جهان امروز است؛ رویکردی که میتوان آن را نوعی جسارت هنری دانست؛ جسارتی که رشیدی همواره در آثار و حتی زندگی شخصی خود نشان داده است.

یکی از نکات قابل توجه در این نمایش، انتخاب و طراحی لباس بازیگران است. لباسها کاملاً مدرن شدهاند و دیگر تعلقی به فضای فرهنگی و سبک پوشش روسیه در ابتدای قرن بیستم ندارند. نوجوانان حاضر در این اجرا با لباسهایی مانند هودی، تیشرت و شلوار جین روی صحنه ظاهر میشوند؛ انتخابی که میتوان آن را نوعی پذیرش و بازتاب سبک پوشش و زندگی نسل زد در فضای تئاتر دانست.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در این اجرا، انتخاب موسیقی و توجه به موسیقی اصیل ایرانی است. استفاده از موسیقیهایی که ریشه در فرهنگ و هویت موسیقایی ایران دارند، در کنار فضای مدرن و امروزی نمایش، تضاد جذابی ایجاد کرده است. از طرفی، پرداختن به چنین موسیقیهایی و اختصاص دادن فضایی مستقل به آنها در اجرایی که زیر سایه قوانین و محدودیتهای حاکم بر فضای فرهنگی و هنری ایران شکل میگیرد، خود نوعی جسارت هنری به شمار میرود. رشیدی با این انتخاب نشان میدهد که مدرنسازی یک اثر کلاسیک لزوماً به معنای فاصله گرفتن از ریشههای فرهنگی نیست و میتوان در کنار بازخوانی معاصر یک اثر جهانی، به عناصر اصیل فرهنگ ایرانی نیز توجه کرد.
موضوع قابل توجه دیگر، حضور نوجوانان در مقام بازیگر و نوع مواجهه آنها با فضای نمایش است. این بازیگران در کنار نگاه هنری لیلی رشیدی تلاش کردهاند تا اجرا چیزی فراتر از تئاتر به معنای کلاسیک آن باشد. در بخشهایی از نمایش، گفتوگوهایی درباره پشت صحنه، چالشهای زندگی شخصی بازیگران و حتی صحبتهایی با خود لیلی رشیدی شکل میگیرد. به این ترتیب، مرز میان جهان نمایش و واقعیت تا حدودی از میان برداشته میشود و مخاطب با تجربهای متفاوت از یک اجرای کلاسیک روبهرو است.
این نمایش همچنین از وقایع اجتماعی و سیاسی روز غافل نمانده است. پرداختن به جنگ امروز ایران و اعتراضات دانشآموزی در فرانسه، از جمله ارجاعات معاصر و بخشهای تازهای است که به جهان نمایش اضافه شده و به آن ابعادی فراتر از روایت اصلی چخوف میبخشد.
از این منظر، «باغ بیآلبالو» را میتوان به شرایط ناپایدار و حساس سیاسی و اجتماعی امروز نیز مرتبط دانست؛ شرایطی که نوعی بلاتکلیفی جمعی را به وجود آورده است. همانطور که شخصیتهای نمایش در مواجهه با تغییرات پیشرو دچار سردرگمیاند، جامعه امروز نیز در بسیاری از ابعاد خود با وضعیت مشابهی روبهرو است.

حضور نوجوانان در این اجرا نیز انتخابی بسیار معنادار است. چه چیزی از این تناقض زیباتر که نوجوانان، بهعنوان صاحبان آینده، در جهانی نمایشی قرار بگیرند که درباره پایان یک جهان قدیمی حرف میزند؟ آنها با زبان، بدن، لباس و انرژی خود وارد جهان چخوف میشوند و به آن جان تازهای میدهند. همین فاصله نسلی، خود به بخشی از معنای اجرا تبدیل میشود. گویی چخوف از دریچه چشم کسانی دوباره روایت میشود که هنوز فرصت دارند جهان دیگری بسازند؛ هرچند معلوم نیست آن جهان قرار است چه شکلی داشته باشد.
آنچه در این تجربه بیش از هر چیز جلب توجه میکند، جسارت لیلی رشیدی در انتخاب مسیر و شیوه مواجههاش با یک اثر کلاسیک است.
او در این اجرا به بازتولید نمایشنامه چخوف بسنده نکرده و تلاش کرده است آن را با مسائل و دغدغههای امروز پیوند بزند؛ از حضور نسل زد و تغییر در طراحی لباس گرفته تا پرداختن به مسائل اجتماعی و سیاسی و استفاده از موسیقی اصیل ایرانی. این رویکرد را میتوان ادامه نوعی جسارت دانست که در انتخابهای هنری و حتی زندگی شخصی رشیدی نیز دیده میشود. همین تلاش برای تجربه کردن و خارج شدن از چارچوبهای معمول، «باغ بیآلبالو»ی لیلی رشیدی را به اجرایی قابل بحث و تأمل تبدیل میکند.

انتهای پیام//