به گزارش رسانه آزنیک، تصویرگری کتاب کودک و نوجوان، هنری است که بیش از هر چیز به زمان، تمرکز و امنیت اقتصادی نیاز دارد؛ مؤلفههایی که در سالهای اخیر تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی کمرنگتر شدهاند. کاهش سفارشها، افزایش هزینههای تولید و تأخیر یا توقف چاپ برخی آثار، بخشی از دغدغههای تصویرگران امروز است. عاطفه شفیعیراد، تصویرگر کتاب کودک و نوجوان، در گفتوگو با آزنیک از شرایط این روزهای تصویرگران، دشواریهای تولید و چاپ کتاب، تغییر الگوی فعالیت هنرمندان و ضرورت آشنایی بیشتر کودکان با هنر تصویرگری میگوید.
در شرایط اقتصادی و اجتماعی امروز، از جمله افزایش هزینههای زندگی و تأثیرات ناشی از جنگ، تصویرگری کتاب کودک و نوجوان چقدر تحت تأثیر قرار گرفته است؟
واقعیت این است که شرایط اقتصادی روی حوزه تصویرگری کتاب هم تأثیر گذاشته است. خود من مدتی است که کار کتاب قبول نکردهام. البته بخشی از این مسئله به شرایط شخصی و خانوادگیام و درگیری با بچهها برمیگردد، چون تصویرسازی کتاب تمرکز خاصی میخواهد و نیازمند آزمونوخطا و زمان کافی است.
با این حال، تجربهای که در دو کار آخرم داشتم هم باعث شد کمی از این فضا فاصله بگیرم. من کار را انجام دادم و حتی در مواردی با ناشر قرارداد داشتم و هزینههایی هم برای انجام کار پرداخت کردم، اما با فاصله زمانی طولانی، کتابها چاپ نشدند. در نتیجه، آن حق معنویای که بهعنوان تصویرگر برای اثرم در نظر داشتم، عملاً محقق نشد.
مثلاً قرار است در مهرماه نمایشگاهی داشته باشیم و من دوست دارم در آن نمایشگاه یک اثر جدید ارائه کنم، اما متأسفانه در مورد آثار جدید هم با همان مشکل کارهای قبلی مواجه هستم؛ چون برای نمایش یک اثر تصویرگری کتاب، معمولاً مهم است که کتاب توسط ناشر چاپ شده باشد.
از طرف دیگر، بحث قیمت کاغذ، هزینه چاپ و افزایش هزینههای تولید کتاب هم طبیعتاً روی ما تصویرگران تأثیر میگذارد و باعث میشود سفارشها کمتر شود.
از وضعیت همکارانتان در حوزه تصویرگری خبر دارید؟ شرایط کاری آنها چگونه است؟
تا جایی که من خبر دارم، همکاران همچنان کار تصویرگری انجام میدهند، اما نسبت به گذشته سفارشها خیلی کمتر شده است.
یکی از دوستانم میگفت که در سالهای گذشته، مثلاً اواخر تابستان یا اسفندماه، همیشه سفارش کتاب داشته و آنقدر کارش زیاد بوده که فرصت سر خاراندن نداشته است، اما حالا تعداد سفارشها بسیار کمتر شده است.
حتی میدانم بسیاری از تصویرگران به سمت دوشغله شدن رفتهاند. در کنار تصویرگری، خودشان محصولی تولید میکنند یا کار دیگری انجام میدهند تا بتوانند همچنان ارتباطشان را با حوزه تصویرگری حفظ کنند. بعضی از دوستان هم دیگر چندان به سمت تصویرگری کتاب نمیروند و بیشتر جذب کارهای نمایشگاهی شدهاند و تلاش میکنند آثارشان را بهصورت تکفریم برای فروش ارائه کنند.
با توجه به اینکه خودتان مادر هستید، شرایط اقتصادی چه تأثیری بر خرید کتاب کودک از سوی خانوادهها گذاشته است؟ آیا هنوز خانوادهها توان و تمایل خرید کتاب را دارند؟
من فکر میکنم اگر کتاب واقعاً خوب باشد، خانوادهها هنوز تلاش میکنند آن را برای بچههایشان تهیه کنند.
خود من یک بار با بچهها به کتابفروشی رفته بودم. اصلاً قصد خرید نداشتیم و قرار بود فقط کمی در فروشگاه بچرخیم، بستنی بخوریم و برگردیم. اما وقتی به بخش کتاب رسیدیم و یک کتاب خوب دیدم، تمام آن برنامه تغییر کرد!
واقعاً اگر کتاب از نظر کیفیت و موضوع مناسب باشد و بچه آن را دوست داشته باشد، چرا که نه؛ خانواده سعی میکند آن را تهیه کند. اما طبیعتاً شرایط اقتصادی باعث شده انتخابها با دقت بیشتری انجام شود.
من خودم به دلیل شرایطی که دارم، مدتی است از فضای تولید کتاب کمی دور شدهام و بیشتر در زمینه مجله فعالیت میکنم. در حال حاضر هم روی کتابهای درسی کار میکنم که در مرحله طراحی هستند. این نوع کارها برای من از نظر شخصی راحتتر است، چون معمولاً تکفریم یا دو فریم هستند و اجرای آنها زمان و تمرکز کمتری میخواهد. از طرف دیگر، تسویهحسابهایشان هم معمولاً سریعتر و مشخصتر است.
در زمینه کتابهای درسی هم فعالیت داشتهاید؟
بله. پارسال برای کتابهای کلاس اول کار کردیم و امسال هم برای کلاس دوم در حال انجام کار هستیم.
با توجه به اینکه کتابهای درسی باید چارچوبهای مشخصی داشته باشند و زیر نظر آموزشوپرورش تولید میشوند، در روند تصویرگری آنها با محدودیت یا سانسور خاصی مواجه هستید؟
سانسوری که اتفاق نیفتاده است. اتفاقاً تیمی که روی این پروژه کار میکند، به نظر من تیم بسیار خوبی است. بیشتر اعضای تیم در حوزه ادبیات فعالیت داشتهاند و افرادی هستند که در این زمینه تجربه دارند و قبلاً در حوزه تألیف هم کار کردهاند.
من بیشتر با مدیر هنری مجموعه، آقای کاظمی، در ارتباط هستم که اتفاقاً بسیار سختگیر هستند. گاهی اتودی میزنم و فکر میکنم تأیید میشود و میتوانم وارد مرحله اجرا شوم، اما همان اتود ممکن است دو یا سه بار تغییر کند؛ با این هدف که کار نهایی بهتر شود.
پس این سختگیری بیشتر از جنس ارتقای کیفیت اثر است؟
بله، دقیقاً. خود من این چالش را خیلی دوست دارم. فکر میکنم نتیجه نهایی هم از نظر فنی و هم از نظر کیفیت، میتواند بهتر باشد.
من خودم کتاب اولی را که روی آن کار کردیم خیلی دوست داشتم. به نظرم این کتابها از آن حالت ایستایی و یکنواختی که گاهی در کتابهای کودک دیده میشود فاصله گرفتهاند و برای بچهها جذابتر و شیرینتر هستند.
در آستانه هفته ملی کودک هستیم. بهعنوان کسی که سالها در حوزه تصویرگری کودک و نوجوان فعالیت کردهاید، فکر میکنید جای چه چیزی در برنامههای این هفته خالی است و بیشتر باید به چه موضوعی پرداخته شود؟
تا جایی که میدانم، انجمن تصویرگران ایران با گالری لاله نمایشگاهی را برگزار میکند که در آن تصویرگران کودک، هر کدام یک فریم از یکی از کتابهایشان را به نمایش میگذارند. به نظرم این اتفاق بسیار خوبی است، بهخصوص اینکه تصویرگری کتاب معمولاً کمتر بهصورت مستقل دیده میشود.
اگر چنین نمایشگاههایی بیشتر برگزار شود، بچهها و خانوادهها بیشتر با تصویرگری کتاب کودک آشنا میشوند و این موضوع میتواند برایشان جذاب باشد.
اخیراً هم در «هنر تهران» مجموعهای از نمایشگاهها در گالریهای مختلف برگزار شد و انجمن تصویرگران با کتابفروشیها هماهنگ کرده بود و بخشی از آثار تصویرگران در فضای کتابفروشیها به نمایش درآمد.
اما چیزی که برای من کمی آزاردهنده بود این بود که بعضی از کتابفروشیها چندان به این بخش توجه نمیکردند. برایشان فروش کتاب یا لوازمالتحریر اهمیت بیشتری داشت. در حالی که نمایشگاه تصویرگری، مثلاً در اتاقی در کنار کتابفروشی یا در طبقه بالای آن برگزار شده بود، اما کتابفروشیها حتی به خانوادهها نمیگفتند که اگر کودکتان را آوردهاید، میتوانید در کنار تماشای کتابها، به این بخش هم بروید و با تصویرگری آشنا شوید.
در واقع، این فرصت وجود داشت که کودک از نظر فرهنگی و هنری با هنر تصویرگری آشنا شود و ببیند کتابی که در دست میگیرد، حاصل چه نوع کار هنریای است. به نظرم این اتفاق میتوانست خیلی بهتر از این باشد.
فکر میکنید در هفته ملی کودک چه برنامههایی میتواند این ارتباط را پررنگتر کند؟
به نظرم برگزاری ورکشاپ میتواند خیلی جذاب باشد. این پیشنهاد از طرف انجمن تصویرگران هم مطرح شده که شاید در طول هفته کودک، کارگاههایی برگزار شود و ما روند تصویرسازی یک کتاب را برای بچهها توضیح بدهیم و خود بچهها هم درگیر کار شوند و تصویرسازی کنند.
این اتفاق هم برای بچهها میتواند شیرین و جذاب باشد و هم برای ما تصویرگران یک چالش خوب است؛ اینکه با بچهها کار کنیم و ببینیم بازخورد آنها نسبت به این فرآیند و این هنر چگونه است.
گفتید نمایشگاهی هم در مهرماه برگزار میشود. کمی درباره این نمایشگاه توضیح میدهید؟
بله، نمایشگاه در مهرماه در گالری لاله برگزار میشود و تا جایی که من میدانم، انجمن تصویرگران ایران در حال جمعآوری آثار است.
این نمایشگاه با حمایت نهاد یا ارگان خاصی برگزار میشود؟
تا جایی که من اطلاع دارم، برگزارکننده اصلی انجمن تصویرگران ایران است و گالری لاله هم در این زمینه حضور دارد. البته باید جزئیات دقیق را از پوستر نمایشگاه دید، چون اطلاعات کامل در آن اعلام میشود.
پایان//
