به گزارش رسانه آزنیک، نادره ترکمانی، کارگردان و فیلمنامه‌نویس سینمای کودک و نوجوان، در گفت‌وگو با رسانه آزنیک، با اشاره به تجربه‌های خود در زمینه تولید فیلم‌های کودک و نوجوان، از ضرورت توجه جدی به شرایط حضور کودکان در پشت صحنه و فرآیند تولید آثار سینمایی سخن گفت.
او فعالیت حرفه‌ای خود را در این حوزه با ساخت فیلم «خاله‌سوسکه» دنبال کرده است؛ اثری که به گفته او، جایزه بهترین فیلم منتخب تماشاگران را در جشنواره فیلم کوتاه کودک و نوجوان دریافت کرد. ترکمانی پس از آن فیلم «گردالو همه غوله» را ساخت که به گفته وی، موفق به کسب ۱۱ جایزه شد. او همچنین به فعالیت‌های خود در زمینه تدریس، داوری و حضور در رویدادهای تخصصی سینما اشاره کرد.
کودکان بازیگر؛ از حضور مقابل دوربین تا چالش‌های پشت صحنه
ترکمانی با اشاره به تجربه سال‌های فعالیت خود در سینمای کودک و نوجوان گفت: در جریان همکاری با کودکانی که از طریق خانواده‌ها یا مسیرهای دیگر وارد عرصه بازیگری می‌شوند، بارها با شرایطی مواجه شده که ضرورت توجه به حقوق و نیازهای اساسی این گروه سنی را برجسته کرده است.
به گفته این کارگردان، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های او، شرایط کاری کودکانی است که گاهی ساعت‌های طولانی در صحنه فیلم‌برداری حضور دارند؛ بدون آنکه نیازهای متناسب با سن آن‌ها، از جمله خواب، تغذیه، استراحت، تفریح و تحصیل، به‌اندازه کافی مورد توجه قرار گیرد.
او با اشاره به برخی خاطرات و روایت‌هایی که در محیط‌های فیلم‌سازی شنیده است، از رفتارهایی سخن گفت که با هدف حفظ تمرکز کودک، بیدار نگه داشتن او یا گرفتن واکنشی خاص از وی انجام می‌شوند.
ترکمانی در عین حال تأکید کرد که قصد ندارد بدون بررسی دقیق، افراد یا پروژه‌های مشخصی را مقصر معرفی کند. از نگاه او، نبود آگاهی کافی و فقدان قوانین روشن و اجرایی می‌تواند زمینه‌ساز بروز چنین رفتارهایی شود.
نبود ضوابط مشخص برای حضور کودکان در پروژه‌های سینمایی
این فیلم‌ساز با تأکید بر ضرورت تدوین مقررات حمایتی برای کودکان بازیگر اظهار کرد: حضور کودک در یک پروژه سینمایی باید تابع ضوابط مشخصی باشد که سلامت جسمی و روانی، حق تحصیل و نیازهای رشدی او را تضمین کند.
او با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در زمینه تنظیم مقررات مربوط به فعالیت کودکان در صنعت سینما گفت: در صورت تعیین محدودیت‌های روشن برای ساعات کاری، استراحت و شرایط حضور کودکان در صحنه، می‌توان از بسیاری از آسیب‌های احتمالی پیشگیری کرد.
به باور ترکمانی، حضور کودک در محیط حرفه‌ای سینما، در کنار عوامل مختلف تولید، از جمله کارگردان، فیلم‌بردار، صدابردار، دستیاران و بازیگران بزرگسال، نیازمند نظارت و مراقبت ویژه است.
او این پرسش را مطرح کرد که در شرایط فعلی، چه سازوکار مشخصی برای حمایت از کودک در پشت صحنه وجود دارد و چه نهادی بر رعایت حقوق او نظارت می‌کند.
این کارگردان همچنین بر ضرورت تدوین قراردادهایی تأکید کرد که تهیه‌کنندگان و کارگردانان را به رعایت اصول مشخصی در قبال کودکان بازیگر متعهد کند.
نقش خانواده‌ها در حفظ حقوق کودکان
ترکمانی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به نقش خانواده‌ها در ورود کودکان به عرصه بازیگری پرداخت و گفت: برخی والدین ممکن است با هدف شناخته شدن فرزندشان، فراهم کردن آینده‌ای بهتر یا کسب درآمد، زمینه حضور زودهنگام او در پروژه‌های سینمایی را فراهم کنند.
او افزود که در برخی موارد، افزایش دستمزد و گسترش فعالیت حرفه‌ای کودک می‌تواند خانواده را به ادامه این مسیر ترغیب کند؛ در حالی که ممکن است نیازهای اساسی کودک در این میان به حاشیه برود.
از نظر این فیلم‌ساز، ضروری است خانواده‌ها پیش از ورود فرزندانشان به این عرصه، نسبت به مسئولیت‌ها و پیامدهای احتمالی آن آگاهی کافی داشته باشند.
ترکمانی همچنین پیشنهاد کرد که وضعیت کودکانی که در سال‌های گذشته در سینما فعالیت داشته‌اند، از نظر تحصیلی، شرایط زندگی و وضعیت روحی و اجتماعی مورد بررسی قرار گیرد تا تصویر روشن‌تری از پیامدهای حضور زودهنگام و مستمر کودکان در این حرفه به دست آید.
تجربه شخصی یک کارگردان؛ چرا دخترم را به فیلم خودم نیاوردم؟
ترکمانی در پاسخ به پرسشی درباره شیوه برخورد خود با کودکان بازیگر، به تجربه ساخت فیلم «خاله‌سوسکه» اشاره کرد و گفت: در زمان تولید این فیلم به دنبال یک بازیگر دختر شش تا هفت‌ساله بود. با وجود اینکه دختر خودش نیز در همان سن قرار داشت، تصمیم گرفت از او برای بازی در فیلم استفاده نکند.
او در توضیح این تصمیم گفت که نمی‌توانست هم‌زمان مسئولیت کارگردانی را بر عهده داشته باشد و به‌طور مداوم مراقب شرایط فرزندش در صحنه فیلم‌برداری باشد. به همین دلیل، ترجیح داد از کودکی استفاده کند که خانواده‌اش برای حضور او در فیلم اعلام آمادگی کرده بودند.
این تصمیم، از نگاه ترکمانی، نمونه‌ای از ضرورت توجه به شرایط کودک در فرآیند تولید فیلم است؛ موضوعی که به گفته او، نباید تحت‌تأثیر ضرورت‌های حرفه‌ای یا اولویت دادن به محصول نهایی قرار گیرد.
پیشنهاد تشکیل سازوکار قانونی و تعیین مراقب برای کودکان بازیگر
این کارگردان یکی از مهم‌ترین راهکارهای حمایت از کودکان بازیگر را تدوین یک توافق‌نامه مشخص و الزام‌آور دانست که با مشارکت نهادهای مرتبط با سینما و حوزه کودک تهیه شود.
به گفته ترکمانی، خانه سینما، سازمان سینمایی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و جشنواره‌های سینمایی کودک و نوجوان می‌توانند در شکل‌گیری چنین سازوکاری نقش داشته باشند.
او پیشنهاد کرد بر اساس این توافق‌نامه، تهیه‌کنندگان و کارگردانانی که از کودکان در آثار خود استفاده می‌کنند، به رعایت مجموعه‌ای از تعهدات مشخص ملزم شوند.
تعیین محدودیت برای ساعات حضور کودک در صحنه، پیش‌بینی زمان کافی برای خواب و استراحت، توجه به تغذیه متناسب با سن، حفظ فرصت تحصیل و حضور یک فرد مسئول برای مراقبت و حمایت از کودکان، از جمله مواردی است که در این زمینه اهمیت دارد.
ترکمانی با اشاره به مشاهده برخی رفتارهای نامناسب در زمینه تغذیه و حفظ انرژی کودکان در صحنه‌های فیلم‌برداری، تأکید کرد که نیازهای جسمی کودک باید متناسب با سن و شرایط او تأمین شود و نباید از او انتظار داشت برای ادامه کار، فشارهای نامتناسب با سنش را تحمل کند.
او همچنین یادآور شد که تعهد اخلاقی عوامل تولید اهمیت دارد، اما وجود یک چارچوب قانونی مشخص می‌تواند به اجرای دقیق‌تر اصول حمایتی کمک کند.
پیگیری یک طرح حمایتی از بنیاد سینمایی فارابی
ترکمانی در ادامه گفت‌وگو از تلاش‌های پیشین خود برای تبدیل این دغدغه به یک طرح اجرایی خبر داد.
به گفته او، این موضوع سال‌ها پیش با همکاری همسرش، آقای صالحی، که در حوزه حقوق فعالیت دارد، در قالب یک پروژه تدوین و برای حمایت به بنیاد سینمایی فارابی ارائه شده بود. هدف از این اقدام، فراهم کردن زمینه تدوین یک توافق‌نامه حمایتی و تبدیل آن به سازوکاری جدی برای حفاظت از حقوق کودکان بازیگر بود.
او با اشاره به گفت‌وگوی اخیر خود در جریان جشنواره با خانم روشندل، مدیر حقوقی بنیاد سینمایی فارابی، ابراز امیدواری کرد که این موضوع بار دیگر مورد توجه قرار گیرد و زمینه پیگیری جدی‌تر آن فراهم شود.
ترکمانی تأکید کرد که برای به نتیجه رسیدن این طرح، همکاری نهادهای سینمایی، خانواده‌ها و فعالان حوزه تولید ضروری است.
سینمای کودک؛ مسئولیت در برابر میلیون‌ها کودک و نوجوان
این کارگردان در بخش پایانی گفت‌وگو با اشاره به جمعیت قابل توجه کودکان و نوجوانان کشور، مسئولیت سینماگران این حوزه را فراتر از ساخت یک اثر سرگرم‌کننده دانست.
او گفت: سینمای کودک و نوجوان با هدف آموزش، سرگرمی و ایجاد زمینه مشارکت کودکان در فعالیت‌های فرهنگی شکل می‌گیرد؛ بنابراین، فعالان این حوزه نیز باید نسبت به حقوق کودک و شرایطی که برای تولید آثار خود فراهم می‌کنند، آگاهی و مسئولیت‌پذیری داشته باشند.
به باور ترکمانی، اگر خانواده‌ها، تهیه‌کنندگان، کارگردانان و نهادهای متولی با آگاهی بیشتری در این زمینه عمل کنند و مقررات حمایتی مشخصی تدوین شود، می‌توان از بسیاری از آسیب‌های احتمالی جلوگیری کرد؛ هرچند هیچ قانونی نمی‌تواند احتمال بروز همه خطاها را به‌طور کامل از بین ببرد.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که با طرح دوباره این موضوع در فضای جشنواره‌ای و پیگیری آن از سوی نهادهای مسئول، گامی عملی برای تدوین قوانین حمایتی برداشته شود؛ قوانینی که در نهایت، شرایط امن‌تر و مناسب‌تری را برای حضور کودکان در سینمای ایران فراهم کند.
پایان//
