به گزارش رسانه آزنیک، خسرو صالحی، فعال حقوق کودک و دانش‌آموخته حقوق عمومی، در گفت‌وگو با آزنیک با تأکید بر ضرورت حفاظت از منافع عالی کودکان در صنعت سینما، خواستار تدوین و اجرای دستورالعملی مشخص برای حمایت از کودکان بازیگر شد. او با اشاره به آسیب‌های احتمالی فعالیت کودکان در پروژه‌های سینمایی، بر لزوم نظارت تخصصی، حضور روان‌شناس و بازنگری در شیوه تنظیم قراردادهای همکاری با کودکان تأکید کرد.
صالحی که حدود سه دهه در حوزه حقوق کودکان، به‌ویژه کودکان کار و خیابان، فعالیت کرده است، معتقد است حضور کودکان در پروژه‌های سینمایی، در صورت نبود سازوکارهای حمایتی مناسب، می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های روانی و اجتماعی شود؛ آسیب‌هایی که گاه پیامدهای آن تا دوران نوجوانی و بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند.
سه دهه فعالیت در حوزه حقوق کودک
خسرو صالحی در تشریح سابقه فعالیت‌های خود گفت که بخش مهمی از تلاش‌های حرفه‌ای‌اش بر دفاع از حقوق کودکان کار و خیابان و پیگیری راهکارهای قانونی برای حمایت از آنان متمرکز بوده است. او همچنین از مشارکت در راه‌اندازی بانک اطلاعاتی کودکان کار و خیابان و تلاش برای تقویت حمایت‌های قانونی از کودکان به‌عنوان بخشی از فعالیت‌های خود یاد کرد.
به گفته صالحی، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فعالان حقوق کودک در ایران، تصویب قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در سال ۱۳۹۹ بود؛ قانونی که تصویب آن پس از حدود یک دهه پیگیری، گفت‌وگو و تلاش فعالان و انجمن‌های مدافع حقوق کودک محقق شد.
او با اشاره به اهمیت این قانون اظهار داشت که اجرای مفاد آن می‌تواند زمینه مناسبی برای پیگیری حقوق تضییع‌شده کودکان فراهم کند. به گفته او، برخی محاکم و مراجع حقوقی نیز از ظرفیت‌های این قانون برای حمایت از کودکان استفاده می‌کنند.
کودکان بازیگر؛ میان فرصت هنری و خطر آسیب
صالحی با اشاره به فعالیت کودکان در صنعت سینما، این حوزه را نیازمند توجه ویژه حقوقی و اجتماعی دانست و گفت سینما، علاوه بر ماهیت هنری، صنعتی با الزامات حرفه‌ای و محدودیت‌های زمانی است؛ شرایطی که ممکن است با نیازهای رشدی و روانی کودکان همخوانی نداشته باشد.
به گفته او، در بسیاری از پروژه‌های سینمایی، برنامه‌ریزی تولید و ضرورت پایان یافتن فیلم‌برداری در زمان مشخص، فشارهایی را بر عوامل پروژه وارد می‌کند. در چنین شرایطی، اگر نیازهای خاص کودکان در نظر گرفته نشود، ممکن است سلامت روانی و جسمی آنان در معرض آسیب قرار گیرد.
صالحی همچنین به نقش خانواده‌ها در این زمینه اشاره کرد و گفت جذابیت شهرت، دیده‌شدن و حضور در سینما گاهی باعث می‌شود والدین بدون آگاهی کافی از الزامات و پیامدهای احتمالی فعالیت حرفه‌ای کودکان، آنان را وارد پروژه‌های سینمایی کنند.
او تأکید کرد کودکان، به دلیل قرار داشتن در مرحله رشد و تکامل، لزوماً درک کاملی از شرایط کار حرفه‌ای و پیامدهای بلندمدت آن ندارند. از همین رو، مسئولیت حفاظت از حقوق و منافع آنان نمی‌تواند صرفاً بر عهده خود کودک یا خانواده‌اش باشد.
ضرورت نظارت بر قراردادها و شرایط فعالیت کودکان
این فعال حقوق کودک با اشاره به تجربه برخی کشورهای دیگر در زمینه تنظیم مقررات مربوط به حضور کودکان در سینما، بر ضرورت تدوین ضوابط روشن برای حمایت از بازیگران خردسال در ایران تأکید کرد.
به گفته صالحی، تعیین ساعات کاری متناسب با سن کودک، نظارت بر شرایط حضور او در پشت صحنه و پیش‌بینی سازوکارهای حمایتی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر آسیب به کودکان بازیگر را کاهش دهد.
او همچنین پیشنهاد کرد در تنظیم قراردادهای مربوط به فعالیت کودکان، مسئولیت تهیه‌کننده و کارگردان به‌صورت روشن مشخص شود و تعهدات مربوط به رعایت حقوق کودک در این قراردادها مورد توجه قرار گیرد.
صالحی تأکید کرد که صرف امضای قرارداد برای تضمین حقوق کودکان کافی نیست و باید سازوکاری برای نظارت بر اجرای تعهدات نیز وجود داشته باشد. به باور او، حضور روان‌شناس یا متخصص حوزه کودک و تعیین ناظری مستقل برای بررسی شرایط فعالیت کودکان در پروژه‌های سینمایی می‌تواند به اجرای مؤثرتر این ضوابط کمک کند.
از پژوهش دانشگاهی تا تدوین دستورالعمل حمایتی
صالحی در توضیح شکل‌گیری پژوهش خود درباره حمایت از کودکان در صنعت سینما گفت که در ابتدا قصد داشته است موضوع منافع عالی کودکان را در قالب پایان‌نامه دوره دکتری حقوق بررسی کند. او با اشاره به گفت‌وگوهای خود با خانم ترکمانی، از شکل‌گیری علاقه به بررسی دقیق‌تر وضعیت کودکان فعال در سینما و یافتن راهکارهای عملی برای حمایت از آنان سخن گفت.
به گفته او، بررسی پیشینه فعالیت کودکان در سینمای ایران نشان داده است که این موضوع نیازمند مطالعه و توجه جدی‌تر است؛ به‌ویژه از آن جهت که برخی کودکان پس از پایان دوره فعالیت هنری خود، ممکن است از حمایت‌های لازم برای ادامه مسیر زندگی برخوردار نباشند.
صالحی همچنین از بررسی مجموعه‌ای شامل ۱۴ فیلم به‌عنوان بخشی از مطالعات خود نام برد و گفت در جریان این پژوهش‌ها، مسئله آسیب‌های احتمالی فعالیت کودکان در سینما مورد توجه قرار گرفته است.
او با اشاره به تجربه‌های مطرح‌شده از سوی برخی بازیگرانی که از کودکی وارد سینما شده‌اند، بر اهمیت شنیده‌شدن روایت‌ها و تجربه‌های آنان تأکید کرد. به گفته صالحی، طرح این تجربه‌ها می‌تواند فرصتی برای بررسی دقیق‌تر شرایط کاری کودکان و پیشگیری از تکرار آسیب‌های احتمالی فراهم کند.
پیشنهاد تدوین دستورالعمل با مشارکت خانه سینما و نهادهای تخصصی
صالحی با تأکید بر اینکه هدف از طرح این موضوع صرفاً بیان یک آسیب نیست، از آماده‌سازی پیش‌نویس اولیه‌ای برای تدوین ضوابط حمایتی ویژه کودکان بازیگر خبر داد.
او ابراز امیدواری کرد خانه سینما، بنیاد سینمایی فارابی و نهادهای مرتبط با حوزه سینما و حقوق کودک در تکمیل این پیش‌نویس مشارکت کنند تا زمینه تبدیل آن به یک دستورالعمل اجرایی فراهم شود.
به پیشنهاد او، این دستورالعمل باید علاوه بر تعیین تعهدات تهیه‌کنندگان و کارگردانان، شامل نظارت بر شرایط کاری کودکان، حضور متخصصان حوزه روان‌شناسی و کودک و پیش‌بینی سازوکارهایی برای اطمینان از اجرای مفاد قراردادها باشد.
صالحی معتقد است تدوین چنین دستورالعملی می‌تواند گامی در جهت ایجاد چارچوبی روشن‌تر برای فعالیت کودکان در پروژه‌های سینمایی باشد؛ چارچوبی که در آن، منافع اقتصادی و الزامات تولید فیلم بر حقوق اساسی و نیازهای رشدی کودکان اولویت پیدا نکند.
مسئولیت مشترک رسانه‌ها و صنعت سینما
این فعال حقوق کودک در پایان با تأکید بر ضرورت مشارکت جمعی در حفاظت از حقوق کودکان، از رسانه‌ها، کارگردانان، تهیه‌کنندگان، خانه سینما و سایر نهادهای مرتبط خواست برای تدوین و اجرای سازوکارهای حمایتی همکاری کنند.
به باور صالحی، حمایت مؤثر از کودکان بازیگر مستلزم آن است که حقوق آنان نه‌فقط در مرحله عقد قرارداد، بلکه در تمام مراحل پیش‌تولید، فیلم‌برداری و پس از پایان همکاری هنری مورد توجه قرار گیرد.
او تأکید کرد که منافع عالی کودک باید اصل محوری تصمیم‌گیری درباره حضور او در پروژه‌های سینمایی باشد و هیچ فعالیت هنری نباید بدون در نظر گرفتن شرایط سنی، سلامت روانی، حقوق قانونی و نیازهای رشدی کودک انجام شود.
از نگاه صالحی، ایجاد سازوکارهای حمایتی مشخص و الزام‌آور می‌تواند به کاهش آسیب‌های احتمالی فعالیت کودکان در سینما کمک کند و زمینه را برای حضور ایمن‌تر آنان در عرصه هنر فراهم آورد.
پایان//
