به گزارش پایگاه تحلیلی خبری آزنیک، مسابقه «ایدانو» با محوریت صرفه جویی در مصرف انرژی از 22 اردیبهشت 1405 در شبکه دو سیما روی آنتن است. مهدیه پورشاد فعال محیط زیست و متخصص برنامهریزی پایداری و مسئولیت اجتماعی در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار آزنیک از اهمیت ساخت مسابقات و برنامههایی چون «ایدانو» و پرداختن به مسئله انرژی و محیط زیست در بین کودکان و نوجوانان گفت.
*از نظر شما آیا مسابقات و برنامههای ایدهپردازی مانند ایدانو میتواند به حل مسائل حقیقی انرژی کمک کند؟
-در پاسخ به پرسش نخست باید گفت که برگزاری مسابقات ایدهپردازی مانند «ایدانو» فراتر از یک رویداد صرفاً رقابتی یا نمایشی است و میتواند به یک موتور محرک برای حل مسائل حقیقی انرژی تبدیل شود. وقتی بستری فراهم میشود که ذهنهای پرسشگر نوجوانان به چالش کشیده شود، ما با موجی از نگاههای نوآورانه مواجه میشویم که به دلیل رها بودن از قید و بندهای سنتی و ساختارهای قدیمی ذهنی، توانایی ارائه راهکارهای غیرمتعارف و خلاقانه را دارند. این برنامهها میتوانند با اتصال ایدههای خام، اما جسورانه به بدنه کارشناسی و صنعتی کشور، فرآیند ایدهپردازی تا تجاریسازی را تسریع کنند.
البته باید به این واقعیت توجه داشت که این رویدادها بیش از آنکه مستقیماً «راهحل» نهایی تولید کنند، «فرهنگِ حل مسئله» را در جامعه ایجاد میکنند. در واقع، مسابقات ایدهپردازی حکم یک جرقه را دارند؛ اگرچه بسیاری از ایدهها ممکن است به دلیل فقدان زیرساختهای صنعتی یا هزینههای بالا در مرحله نمونهسازی باقی بمانند، اما همین فضا باعث میشود که ذهنهای مستعد با واقعیتهای فنیِ حوزهی انرژی آشنا شوند. تأثیر حقیقی این برنامهها زمانی رخ میدهد که خروجی آنها به نهادهای تحقیق و توسعه متصل شود، در غیر این صورت، این مسابقات تنها در سطح یک فعالیت ترویجی باقی میمانند که اگرچه ارزشمند است، اما به تنهایی قادر به حل بحرانهای کلان انرژی نیست.
*نقش نسل نوجوان در حل بحرانهای انرژی چقدر مهم است؟
-درباره نقش نسل نوجوان در حل بحرانهای انرژی، باید تأکید کرد که این نسل نه فقط آیندهسازان، بلکه بازیگران اصلی حال حاضر برای تغییر الگوهای مصرف هستند. نوجوانان به دلیل نفوذ بالایی که در کانون خانواده دارند، میتوانند به سفیران فرهنگ مصرف بهینه تبدیل شوند و با تغییر رفتارهای خرد در سبک زندگی، تأثیرات کلان در مقیاس ملی ایجاد کنند. علاوه بر این، نگاه زیستمحیطی آگاهانه و مسئولانهای که در نسل جدید شکل گرفته، باعث میشود آنها با انگیزهای درونی و برای حفظ بقای آینده خود، با جدیت بیشتری در جستوجوی راهکارهای فناورانه برای بهینهسازی انرژی باشند.
همچنین نقش واقعی نوجوان در بحران انرژی، در ظرفیت بالای آنها برای «تغییر» نهفته است. نسلهای بزرگسالتر اغلب به دلیل عادت کردن به ساختارهای موجود، دچار مقاومت ذهنی هستند و کمتر به سراغ ایدههای آزاد و خلاق میروند، اما نوجوانان چون هنوز درگیر ساختارهای سنتی نشدهاند، میتوانند پیوند میان فناوریهای نوین و سبک زندگی دیجیتال را به شکلی رقم بزنند که برای دیگران قابل تصور نیست. آنها به نوعی موتور تغییر رفتار اجتماعی هستند؛ چرا که تکنولوژی امروز زبان مادری آنهاست و ترکیب این مهارت دیجیتال با نگرانیهای محیطزیستی، میتواند منجر به ایجاد مدلهای هوشمندانه مدیریت مصرف شود که از قدرت نفوذ بالایی برخوردار است. باید از نگاههای کلیشهای که نوجوانان را فقط «آیندهساز» مینامند فاصله گرفت.
* اگر یک دانشآموز بخواهد در حوزه انرژی و محیط زیست ایده پردازی کند از کجا باید شروع کند؟
-در خصوص نقطه شروع برای یک دانشآموز که قصد دارد در حوزه انرژی و محیط زیست قدم بگذارد، نخستین گام باید مشاهدهگری هوشمندانه باشد. دانشآموزان باید بیاموزند که به جای عبور بیتفاوت از کنار هدر رفتهای انرژی در مدرسه، خانه یا شهر، آنها را به عنوان یک «مسئله» ببینند و بپرسند چرا این وضعیت وجود دارد و چگونه میتوان آن را بهبود بخشید.؟ پس از این مرحله، جستوجوی منابع علمی معتبر و مطالعه درباره فناوریهای سبز، ارتباط با نهادهای علمی و شرکت در رویدادهایی نظیر ایدانو میتواند به آنها کمک کند تا ایدههای خود را صیقل دهند. شروع مسیر نوآوری در این حوزه، از ترکیب همین کنجکاوی محیطی و تلاش برای کسب دانش تخصصی پایه آغاز میشود. در همین راستا، یک دانشآموز نباید به دنبال پیچیدگیهای آکادمیک برود. بهترین آغاز، از محیط پیرامون دانشآموز، باید شکل بگیرد؛ شروع واقعی یعنی تبدیل شدن از یک مصرفکننده منفعل به یک پرسشگر فنی است. پس از این مرحله، دسترسی به دادههای باز انرژی و یادگیری مبانی ساده مدلسازی، شکل میگیرد. مانند: دیدن «انرژی» به عنوان یک «سیستم» که در هر جایی از خانه تا نیروگاه در جریان است، بسترسازی مناسب پرسشگری و پرورش ایده و در نهایت مدلسازیهای ساده و اولیه، و لمس نتایج آن است. در این مسیر نقش سازمان آموزش و پرورش و مدارس بسیار اهمیت می یابد.
* مهمترین مهارتهایی که یک نوجوان برای فعالیت در حوزه انرژی و محیط زیست نیاز دارد چیست؟
-حوزه انرژی پر از بنبستهای علمی و فنی است؛ بنابراین نوجوانان باید بداند که راهکارهای محیطزیستی اغلب نیاز به استمرار و آزمون و خطای زیاد دارند. توانایی ترکیب دانش فنی با تفکر اقتصادی نیز بسیار حیاتی است؛ چرا که هر ایدهای در حوزه انرژی اگر «صرفه اقتصادی» نداشته باشد، در مقیاس صنعتی محکوم به شکست است. در همین راستا، مهارتهای مورد نیاز، باید گفت که صرف داشتن دانش فنی برای یک نوجوان کافی نیست. مهمترین مهارتی که یک نوجوان فعال در این حوزه به آن نیاز دارد، تفکر انتقادی است تا بتواند مسائل انرژی را از زوایای مختلف بررسی کرده و ریشههای هدررفت را به درستی شناسایی کند. در کنار آن، مهارت کار تیمی و تفکر سیستمی اهمیت بسزایی دارد، چرا که انرژی یک مبحث بینرشتهای است و حل مشکلات آن نیازمند همافزایی دانشهای مختلف است. همچنین، مهارت ارتباطی و فن بیان برای متقاعد کردن سرمایهگذاران و صنعتگران جهت پذیرش و حمایت از ایدهها، یک ابزار حیاتی برای نوجوانان است تا بتوانند راهکارهای خلاقانه خود را از مرحله ایده روی کاغذ، به مرحله اجرا و عمل برسانند.
همچنین یکی دیگر از مهارتهای کلیدی باید به آن توجه داشت، در دنیای امروز، سوادِ دادهمحور بیش از دانش فنیِ محض است. یک نوجوان برای تأثیرگذاری در حوزه انرژی باید بداند چگونه با اعداد و ارقام کار کند، چطور آمار مصرف را تحلیل کند و چگونه نتایج تحلیل خود را با ابزارهای بصری ارائه دهد. علاوه بر این، همانطور که در ابتدا این بحث گفتم، تابآوری فکری و توانایی شکست خوردن در نمونهسازی، از مهمترین مهارتهای نرم است.
پایان//
