به گزارش پایگاه تحلیلی خبری آزنیک، جمیله زارعی، روانشناس حوزه سلامت در گفتوگو با آزنیک به بررسی مهمترین تغییرات رفتاری کودکان نسل امروز و پیامدهای روانی و اجتماعی آن پرداخت. زارعی با اشاره به مجموعهای از عوامل خانوادگی، اجتماعی و تکنولوژیک تأکید کرد که سبک زندگی کودکان در سالهای اخیر دچار تغییرات بنیادین شده است؛ تغییراتی که به گفته او، مستقیماً بر رشد روانی، هیجانی و اجتماعی آنها اثر میگذارد.
کاهش بازی آزاد؛ جایگزینی «کودکی برنامهریزیشده» به جای تجربه طبیعی رشد
این روانشناس حوزه سلامت در ابتدای گفتوگو با اشاره به کمرنگ شدن بازی و تحرک در زندگی کودکان گفت: یکی از دلایل اصلی این موضوع، تغییر نگاه والدین به مفهوم کودکی است. به گفته او، در بسیاری از خانوادهها، کودکی به جای یک دوره طبیعی رشد، به یک «پروژه موفقیت» تبدیل شده است؛ بهطوری که کودکان از سنین بسیار پایین وارد کلاسهای متعدد آموزشی مانند زبان، موسیقی و مهارتهای مختلف میشوند.
زارعی معتقد است این روند باعث شده فرصت تجربه بازی آزاد، تعامل با همسالان و تخلیه هیجانی طبیعی در کودکان کاهش یابد. او در توضیح اهمیت بازی گفت: از نگاه روانشناسی رشد، بازی صرفاً سرگرمی نیست بلکه «زبان کودک» محسوب میشود. کودک در بازی یاد میگیرد چگونه مذاکره کند، شکست را بپذیرد، دوباره تلاش کند، هیجانات خود را تنظیم کند و قوانین اجتماعی را درک نماید.
او افزود: در گذشته، کوچهها و فضاهای عمومی نقش مهمی در رشد اجتماعی کودکان داشتند، اما امروز این فضاها به دلایل مختلف از جمله نگرانیهای امنیتی خانوادهها و تغییر سبک زندگی شهری، جای خود را به صفحه نمایشها دادهاند؛ بهگونهای که موبایل و تلویزیون به یکی از اصلیترین ابزارهای سرگرمی کودکان تبدیل شدهاند.
مهمترین تغییر رفتاری نسل امروز؛ کاهش تحمل ناکامی
در بخش دیگری از این گفتوگو، زارعی مهمترین تغییر رفتاری در کودکان امروز را «کاهش تحمل ناکامی» عنوان کرد. او توضیح داد که کودکان امروز در محیطی رشد میکنند که در آن بسیاری از نیازها به سرعت و بدون تأخیر برآورده میشود؛ از تماشای فیلم و کارتون گرفته تا دریافت غذا یا خریدهای اینترنتی.
به گفته او، این تجربه مداوم از «پاداش فوری» باعث شده مغز کودک به دریافت سریع رضایت عادت کند. نتیجه این روند، کاهش توانایی صبر کردن، تحمل سختی و مواجهه با شکست است.
او هشدار داد: چنین کودکانی در مواجهه با اولین شکست تحصیلی یا اجتماعی، ممکن است دچار احساس فروپاشی شوند و در نوجوانی نیز در مدیریت احساسات ناخوشایند دچار مشکل گردند. زارعی تأکید کرد که یکی از بخشهای مهم بلوغ روانی، توانایی ماندن در کنار احساسات سخت و عبور تدریجی از آنهاست، نه حذف فوری آنها.
چه زمانی گوشهگیری کودک نگرانکننده است؟
زارعی در پاسخ به این پرسش که آیا گوشهگیری در کودکان همیشه نشانه مشکل است، توضیح داد: هر نوع تنهایی یا خلوتگزینی الزاماً نشانه اختلال نیست، زیرا برخی کودکان ذاتاً درونگرا هستند. اما زمانی این وضعیت نگرانکننده میشود که تغییرات مشخصی در رفتار کودک مشاهده شود.
او از جمله نشانههای هشداردهنده را قطع ارتباط با همسالان، از دست دادن علاقه به فعالیتهای مورد علاقه قبلی، افت تحصیلی، تغییرات خواب و اشتها، تحریکپذیری، غمگینی یا بیلذتی (آنهدونیا) عنوان کرد.
به گفته این روانشناس، در چنین شرایطی باید به جای قضاوت ظاهری، به دنبال علتهای پنهان رفتار کودک بود؛ زیرا ممکن است این رفتارها ناشی از افسردگی، اضطراب اجتماعی، تجربه قلدری در مدرسه، مشکلات خانوادگی، سوگ، تروما یا حتی اختلالات رشدی مانند اوتیسم باشد.
او تأکید کرد: «یک رفتار مشابه در دو کودک میتواند معنای کاملاً متفاوتی داشته باشد؛ یکی ممکن است در آرامش باشد و دیگری درگیر افسردگی عمیق.»
اشتباهات رایج والدین در تربیت اجتماعی کودکان
این روانشناس حوزه سلامت یکی از رایجترین خطاهای والدین را «حمایت افراطی» دانست. به گفته او، برخی والدین بهقدری مسیر زندگی را برای فرزند خود هموار میکنند که کودک فرصت مواجهه با مسئله، تجربه شکست و یادگیری حل مسئله را از دست میدهد.
زارعی همچنین به جایگزینی تعاملات واقعی با ابزارهای دیجیتال اشاره کرد و گفت: در بسیاری از مواقع، زمانی که کودک احساس خستگی، بیحوصلگی یا ناراحتی دارد، به جای کمک به او برای مدیریت این احساسات، والدین به سرعت موبایل یا تبلت در اختیارش قرار میدهند.
او هشدار داد که این رفتار باعث میشود کودک یاد نگیرد چگونه با احساسات خود روبهرو شود و به جای مدیریت هیجان، به «فرار از احساسات» عادت کند. در حالی که اعتماد به نفس واقعی زمانی شکل میگیرد که کودک بتواند پس از تلاش و تجربه چالش، احساس توانمندی را در خود ایجاد کند.
وابستگی به موبایل و پیامدهای رفتاری
در ادامه این گفتوگو، زارعی به اثرات استفاده بیش از حد از موبایل و تبلت در کودکان پرداخت. به گفته او، شواهد پژوهشی نشان میدهد که استفاده افراطی از این ابزارها با مجموعهای از مشکلات رفتاری و روانی ارتباط دارد؛ از جمله کاهش تمرکز، افزایش بیقراری، اختلال خواب، ضعف مهارتهای اجتماعی، کاهش فعالیت بدنی و افزایش تحریکپذیری.
او تأکید کرد که هرچند این رابطه همیشه به معنای علت مستقیم نیست، اما همبستگی قابل توجهی میان استفاده زیاد از صفحهنمایش و بروز این مشکلات وجود دارد.
آینده نسل جدید؛ اتصال بیشتر، تنهایی عمیقتر
زارعی در بخش پایانی این گفتوگو با نگاهی آیندهنگرانه نسبت به وضعیت نسل جدید ابراز نگرانی کرد. او گفت: ممکن است نسل آینده از نظر تکنولوژیک بسیار توانمند باشد، اما از نظر روانی شکنندهتر شود.
به گفته او، افزایش اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، چاقی، اختلالات خواب و ضعف در مهارتهای ارتباطی از جمله چالشهای احتمالی این نسل خواهد بود.
او به یک پارادوکس مهم اشاره کرد: «امروز انسانها هیچوقت تا این اندازه به هم متصل نبودهاند، اما در عین حال اینقدر احساس تنهایی نکردهاند.
پایان//
